هنوز معلوم نیست وضعیت آموزش و بازگشایی مدارس در ماههای پیش رو تا چه اندازه پایدار خواهد بود با این حال برخی خانوادهها با فهرست هایی از لوازم تحریر و هزینه هایی مواجهاند که گاه هیچ تناسبی با نیاز واقعی یک دانشآموز ندارند. فهرستهایی که گاه مملو از لوازم غیرضروری، گران قیمت و لوکساند و بیشتر از آنکه نیاز آموزشی باشند نشانه ای از تجمل و مصرف گرایی اند و این پرسش را جدی تر میکنند که مرز میان “نیاز آموزشی” و “مصرف نمایشی” کجاست؟
اینجا مسئله فقط گرانی لوازم تحریر نیست..مسئله، فرهنگی است که در حال آموزش آن به کودکانمان هستیم.
مدرسه قرار است چه چیزی را به کودک بیاموزد؟
اگر کودک از همان سالهای نخست یاد بگیرد که برای پذیرفته شدن، متفاوت بودن یا حتی احساس رضایت از خود باید وسایل گران تر، برندهای خاص تر و کالاهای بیشتری داشته باشد آیا نظام آموزشی ناخواسته در حال آموزش مصرف گرایی نیست؟
از منظر جامعه شناختی، مفهوم “مصرف نمایشی”تورشتاین وبلن دقیقا همین نکته را توضیح میدهد: جایی که کالا دیگر صرفا برای رفع نیاز مصرف نمیشود، بلکه به ابزاری برای نمایش موقعیت و تمایز اجتماعی تبدیل میشود. مدرسه نباید به محلی برای بازتولید چنین تمایزهایی تبدیل شود.
این مسئله زمانی جدیتر میشود که بخشی از دانشآموزان به دلیل توان اقتصادی خانواده امکان همراهی با این الگوی مصرف را ندارند و میتواند به تجربهای از مقایسه، شرم و احساس محرومیت برای یک کودک تبدیل شود.
از مدیران مدارس، معلمان و مسئولان آموزش و پرورش باید پرسید: آیا واقعا همه این اقلام برای آموزش ضروریاند؟ آیا دریافت هزینههای سنگین از خانوادهها با وضعیت اقتصادی امروز جامعه تناسب دارد؟ و مهمتر از همه اولویت نظام آموزشی ما در شرایط بحرانی کنونی چیست؟
پس از تعطیلیهای مکرر و آسیبهایی که به روند یادگیری دانشآموزان وارد شده، امروز بیشتر از هر زمان دیگری باید از کیفیت آموزش، جبران عقب ماندگیهای تحصیلی و عدالت آموزشی سخن گفت نه از کیف گرانتر و فهرست خرید بلندتر
در چنین شرایطی، انتظار میرود آموزش و پرورش ضمن فرهنگ سازی و نظارت جدیتر بر عملکرد مدارس از آنها بخواهد تا حد امکان از تحمیل هزینههای غیرضروری به خانوادهها بکاهند و تمرکز خود را بر آموزش، تربیت و جامعهپذیری صحیح کودکان بگذارند. کودکانی که ماهها از محیط مدرسه و تعاملات واقعی اجتماعی دور بودهاند و بخش قابل توجهی از تجربه زیسته و روند جامعهپذیریشان پشت تبلتها، تلفنهای همراه و فضاهای آنلاین شکل گرفته است و باید تلاش کرد این کودکان بیشتر از پیش به جامعه باز گردند.
- نویسنده : وحیده موسی



Wednesday, 16 September , 2026